Viêm da do Demodex- Tránh nhầm lẫn với mụn trứng cá

Demodex là ký sinh trùng sống ở nang lông – tuyến bã. Khi tăng sinh có thể gây viêm da, mụn mủ, da đỏ, cảm giác kiến bò. Bài viết giúp phân biệt Demodex với mụn trứng cá và khi nào cần soi tươi da liễu.

Demodex – Nguyên Nhân Khiến Da Đỏ Gần Đây, Mụn Điều Trị Mãi Không Khỏi

Tác giả: TS.BS Hiền – Giảng viên Đại học Y Dược

 

Trong thực hành da liễu gần đây, Bác sĩ Hiền gặp ngày càng nhiều người bị mụn kéo dài, điều trị nhiều phác đồ nhưng không dứt, da đỏ tái đi tái lại, kèm cảm giác ngứa râm ran như kiến bò.
Không ít trường hợp, nguyên nhân không nằm ở mụn thông thường, mà do ký sinh trùng Demodex – một “vị khách quen” trên da, nhưng dễ bị bỏ sót.

---

Demodex Là Gì?

Demodex là ký sinh trùng đa bào, thuộc nhóm động vật chân khớp, sống cộng sinh ở:

• Nang lông

• Tuyến bã

• Vùng da mặt: mũi, má, trán, cằm, lông mày, lông mi

Ở người khỏe mạnh, Demodex tồn tại với số lượng rất ít và không gây triệu chứng.
Vấn đề chỉ xảy ra khi Demodex tăng sinh quá mức.

---

Demodex Có Phải Là Vi Khuẩn Không?

Trong thực tế, nhiều người gọi nhầm là “vi khuẩn Demodex”.
???? Điều này không chính xác.

• Demodex không phải vi khuẩn

• Đây là ký sinh trùng đa bào, có:

  • Đầu – thân – đuôi

  • 4 đôi chân

• Không thể nhìn thấy bằng mắt thường

• Chỉ phát hiện được bằng soi tươi dưới kính hiển vi

Hai loại Demodex gây bệnh ở người

• Demodex folliculorum: sống chủ yếu ở nang lông, kích thước ~ 440 µm

• Demodex brevis: sống sâu trong tuyến bã, kích thước ~ 240 µm

---

Chu Kỳ Sống Và Cơ Chế Gây Bệnh

Demodex có vòng đời 14–24 ngày, gồm 5 giai đoạn:
trứng → ấu trùng → tiền nhộng → nhộng → con trưởng thành.

Sau khi giao phối:

• Demodex chui sâu vào nang lông/tuyến bã

• Đẻ trứng rồi chết tại chỗ

• Xác và chất thải phân hủy trên da

???? Chính xác Demodex và chất thải kích hoạt:

• Phản ứng viêm

• Dị ứng tại chỗ

• Hình thành sẩn viêm, mụn mủ, ban đỏ

Đây là phản ứng của hệ miễn dịch, không phải “mụn đơn thuần”.

---

Vì Sao Demodex Tăng Sinh Gây Bệnh?

Những yếu tố thường gặp làm Demodex bùng phát:

• Da tiết nhiều bã nhờn nhưng làm sạch kém

• Da tổn thương, bong tróc, kích ứng

• Lạm dụng corticoid bôi da

• Sử dụng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc

• Trang điểm dày, dùng quá nhiều sản phẩm

• Suy giảm miễn dịch

• Tiếp xúc gần, dùng chung khăn mặt, chăn gối

• Nuôi chó (Demodex có thể ký sinh ở động vật)

---

Các Thể Viêm Da Do Demodex Thường Gặp

1. Viêm nang lông dạng vảy phấn (thể nhẹ)

• Da đỏ thành mảng

• Bong vảy mịn

• Nút sừng ở nang lông

• Ngứa nhẹ, cảm giác kiến bò

2. Viêm da Demodex dạng trứng cá

• Sẩn viêm, mụn mủ

• Tập trung quanh mũi, miệng, mắt

• Rất dễ nhầm với mụn trứng cá

3. Trứng cá đỏ thể u hạt

• Ít gặp

• Da đỏ dai dẳng

• U hạt nhỏ rải rác

• Thường gặp ở người suy giảm miễn dịch

---

Vì Sao Dễ Nhầm Demodex Với Mụn Trứng Cá?

Do biểu hiện rất giống:

• Mụn mủ

• Da đỏ

• Viêm tái phát

Điểm khác biệt quan trọng:

• Ngứa rõ, cảm giác kiến bò

• Nặng hơn về đêm

• Bùng phát theo chu kỳ 18–24 ngày

• Điều trị mụn thông thường không hiệu quả

---

Cách Chẩn Đoán Chính Xác Demodex

???? Cách duy nhất:

• Lấy bã nhờn, vảy da, chất trong nang lông

• Soi tươi Demodex dưới kính hiển vi

Không nên chẩn đoán chỉ dựa vào hình ảnh bên ngoài.

---

Khi Nào Cần Đi Khám Da Liễu?

Bạn nên đi khám khi có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Ngứa mặt, ngứa tăng về đêm

• Cảm giác kiến bò trên da

• Da đỏ kéo dài, bong vảy nhiều

• Mụn mủ quanh nang lông

• Viêm da quanh miệng

• Viêm bờ mi, rụng lông mi

• Viêm da dầu không đáp ứng điều trị

• Tổn thương giống mụn nhưng tái phát theo chu kỳ

---

Nguyên Tắc Điều Trị Viêm Da Do Demodex

Điều trị Demodex cần đúng hướng và kiên trì:

• Giảm và loại bỏ Demodex trên da

• Ngăn lây lan qua tiếp xúc và đồ dùng cá nhân

• Hạn chế tối đa mỹ phẩm trong giai đoạn điều trị

• Tuyệt đối không tự ý bôi corticoid

• Điều trị cần được bác sĩ da liễu theo dõi trực tiếp

Demodex rất dễ tái phát nếu xử trí không triệt để.

---

Kết Luận

Demodex không hiếm, nhưng thường bị bỏ sót.
Ở những người mụn điều trị mãi không khỏi, da đỏ tái phát không rõ nguyên nhân, Demodex cần được nghĩ tới sớm.

???? Chẩn đoán đúng là bước quan trọng nhất, giúp điều trị hiệu quả và tránh kéo dài tổn thương da.

---